Mimo pozornych i rzeczywistych podobieństw między pomocą lub poradnictwem psychologicznym a psychoterapią, w istocie mamy do czynienia z dwoma odmiennymi formami oddziaływania z użyciem narzędzi psychologicznych. Najogólniej rzecz ujmując psychoterapia jest leczeniem różnych zaburzeń psychicznych i nerwicowych zaś pomoc psychologiczna wiąże się z problemami, które można określić kryzysami rozwojowymi i dotyczy też pomocy w zachowaniu zdrowia psychicznego.

Jak łatwo się domyślić, między poradą a leczeniem zachodzi istotna różnica w rozłożeniu pomocy na osi czasu oraz w wykorzystywanej metodologii. Ponadto, jak wskazują dane z Rocznika Statystycznego najczęściej korzysta się w poradniach zdrowia psychicznego i innych tego typu placówkach oraz gabinetach prywatnych właśnie z poradnictwa i nieco rzadziej z psychoterapii, czyli z leczenia. Oczywiście trudno mówić o precyzji tych danych, nawet wnikając bardzo głęboko w zestawienia statystyczne, tym bardziej, że granica między poradnictwem a już psychoterapią bywa niejasna, szczególnie w sytuacjach dłuższego stosowania tego pierwszego. Niektóre formy krótkoterminowe psychoterapii mogą trwać nie dłużej niż kilka sesji formalnie nazywanych pomocą psychologiczną. Istnieje bardzo dużo towarzystw psychoterapii i sporo jej metod oraz gałęzi, toteż wspomniana niejasność jest tym bardziej odczuwana. „Ostatnio w tej sprawie stanowisko sformułowały Zarządy Sekcji Naukowej Psychoterapii i Terapii Rodzin Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Proponuje się tam rozróżnienie między „psychoterapią kliniczną” i „psychoterapią skierowaną na rozwój” (Stanowisko, 2014). Jest to, jak rozumiem, reakcja na nazywanie psychoterapią wszystkich oddziaływań mających na celu pomoc osobom doświadczającym dyskomfortu psychicznego albo poszukującym doskonalenia swoich właściwości psychicznych”[1].

Pozostawiając problemy statystyczne i definicyjne, wróćmy do sedna sprawy. Z całą pewnością ważnym podobieństwem jest relacja: specjalista-klient. Wspólną ramą obu form udzielanej pomocy jest zatem układ oraz, zazwyczaj, miejsce udzielania/otrzymywania pomocy. W obu działaniach istotą rzeczy jest wypracowanie zmian mentalnych i behawioralnych rozwiązujących trudności i zaburzenia albo, bardziej po ludzku rzecz ujmując, usuwanie cierpienia.

Zaznaczmy dokładniej co różni poradnictwo od psychoterpii. O ile, jak zaznaczyłem we wstępie, poradnictwo psychologiczne dotyczy raczej ludzi zdrowych, o tyle w psychoterapii istnieje konieczność oddziaływania na patomechanizmy cierpiących na różne zaburzenia zdrowia psychicznego: nerwice, zaburzenia osobowości i rozwojowe, ale i uzależnienia, zaburzenia afektywne czy też psychozy. Widzimy zatem, iż zasięg oraz zakres oddziaływania znacząco się różnią, co tym samym pozwala lepiej uchwycić różnicę w klienteli poradni i gabinetów w kwestii pomocy psychologicznej i psychoterapii.

Jakie są cele działania w poradnictwie a jakie w psychoterapii?

W poradnictwie klienci starają się uporać z aktualnymi trudnościami zaś w terapii przykre napięcia sięgają na ogół głębszych obszarów egzystencji i wymagają takowego – pogłębionego – podejścia, co oczywiście wydłuża proces, chciałoby się powiedzieć, detektywistycznych dociekań przyczyn bólu psychicznego i działań leczniczych psychoterapeuty. W poradnictwie i psychoterapii istotne jest wejrzenie w przyczynę trudności, co łączy oba obszary pomocowe, ale i zarazem dzieli, gdyż to właśnie w terapii mamy do czynienia z rozłożoną w czasie głębszą analizą źródeł kłopotów pacjenta. Taki wgląd jest też niejako początkiem nowego życia dla cierpiącego, gdyż pozwala mu dokonać szeregu zabiegów przebudowujących schematy myślowe, uczuciowe i behawioralne. W poradnictwie idzie o wsparcie osób raczej zdrowych zaś w psychoterapii o usunięcie przyczyn i objawów chorobowych. Jak podałem wyżej obie formy pomocy mają na celu uzyskanie zmian myślowych i behawioralnych. W psychoterapii uwidacznia się wprowadzanie nowych aktywności, by rozwiązać problem przez racjonalne działania w oderwaniu od niezdrowych i zbędnych fantazji, natomiast w poradnictwie zachodzi pewna różnica, gdyż szuka się nowych sposobów rozwiązania problemu i opracowuje program działania. Niby podobnie, ale jednak nieco odmiennie, gdyż w pierwszym wypadku akcent położony jest bardziej na jednostkę i jej historię zaś w drugim na obecna przestrzeń życiową.

Na koniec wypada wspomnieć o kwestii edukacji. Co mam na myśli? Otóż przypadku psychoterapii koniecznością są studia podyplomowe i ten warunek jest spełniany, natomiast w zakresie poradnictwa kształcenie praktycznie nie istnieje. Dodać należy, że w działaniach psychoterapeutycznych niezwykle istotna jest znajomość psychopatologii, by móc precyzyjnie postawić diagnozę, a dalej działać metodologicznie odpowiednio do problemu, by nie zrobić krzywdy cierpiącemu, ale pomóc. Oczywiście wiedza z zakresu psychologii osobowości i psychologii rozwojowej jest konieczna i stanowi wspólny poradnictwu i psychoterapii fundament działania.

Jak widać poradnictwo psychologiczne i psychoterapia różnią się w zakresie stosowanych metod odnośnie do przyczyn i skutków problemów. Inne są doświadczenia obu grup klientów/pacjentów i tym samym ich problemy oraz potrzeby, a co za tym idzie inne zmiany.

Mimo różnic, myślę, że w praktyce powinno się łączyć obie formy pomocy. Ludzkie podejście (a takie być powinno przede wszystkim) w psychoterapii nie pozwala, ale i nie powinno, na dominację określonego paradygmatu metodologicznego, gdyż ten winien być narzędziem zaś terapeuta, pamiętając o tym, najwięcej zdziała poprzez rozumną elastyczność i korzystanie z wszelkich dostępnych i dobrych narzędzi pomocy.

 

Literatura:

Czabała J.Cz., 2010: Czynniki leczące w psychoterapii, PWN, Warszawa.

Gilliland B.E., James J.K., 2009: Strategie interwencji kryzysowej, PARPAMEDIA, Warszawa.

Herman J., 1998: Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi. Różne oblicza przemocy i sposoby przezwyciężania ich skutków, GWP, Gdańsk.

Okła, W., 2013: Poradnictwo terapeutyczne, Wydawnictwo KUL, Lublin.

Sęk H., 2001: Wprowadzenie do psychologii klinicznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

 

 

 


[1] J.Cz. Czabała, Poradnictwo psychologiczne a psychoterapia, w: Roczniki Psychologiczne 2016, XIX, 3, s. 520.

 

Czym różni się pomoc psychologiczna od psychoterapii?

03 października 2020

WROĆ DO BLOGA